Czy przedsiębiorca będzie dobrym menedżerem? A czy menedżer będzie dobrym przedsiębiorcą? Czasem tak, ale czasem nie. A to dlatego, że każda z tych osób ma inną funkcję w kreowaniu i zarządzaniem biznesem.

Dzisiejszy temat jest o tyle ciekawy, że często oba pojęcia są traktowane jednakowo. Kompetencje menedżerskie są zrównywane z kompetencjami niezbędnymi do założenia biznesu. To błąd, który już nieraz odbił się czkawką i przedsiębiorcom, którzy nie wyobrażali sobie zatrudnić ludzi na wysokie stanowiska kierownicze, i menedżerom, którzy uważali, że skoro dobrze im idzie na wysokich szczeblach korporacji to praca na „swoim” będzie przysłowiową bułką z masłem.

Kim jest przedsiębiorca?

Kim jest przedsiębiorca? W ujęciu prawnym to osoba (również prawna), która prowadzi przedsiębiorstwo pod firmą – czyli nazwą. Tak – w ujęciu prawnym słowo „firma” oznacza nazwę. Oczywiście nie będziemy się tutaj rozbijać o niuanse prawne tylko przejdziemy do sedna. W potocznym rozumieniu to osoba, która zakłada czy prowadzi firmę. Czyli przedsiębiorcą jestem ja, jesteś lub będziesz Ty, ale jest nim też Jeff Bessos i inne osoby z listy najbogatszych.

Często to przedsiębiorcy zarządzają firmą. I takich przykładów jest ogrom – wspomniany Jeff Bessos, Mark Zuckenberg, Richard Branson. Założyciele firm, którzy jednocześnie nią zarządzali to również Steve Jobs czy nasz polski Jan Kulczyk. Jak pokazała historia byli więc nie tylko dobrymi przedsiębiorcami, ale i dobrymi menedżerami.

A czy można inaczej? Być dobrym przedsiębiorcom a kiepskim menedżerem lub świetnym menedżerem, ale już nie przedsiębiorcą? Można. Ale zobaczmy jeszcze kim jest menedżer.

Kim jest menedżer?

Menedżer jest osobą zarządzająca – jak sama nazwa wskazuje. Słowo menedżer (manager) pochodzi od management czyli właśnie zarządzania. Zarządzać można na różnych płaszczyznach. Na początku mamy first-line managerów czyli menedżerów niskiego szczebla. To tylko tak źle brzmi – faktycznie są to osoby, które zarządzają zespołami czy projektami. Czuwają nad operacjami, zarządzają operacjami – codziennym życiem firmy.

Menedżerowie średniego szczebla zarządzają departamentem lub działem. Tworzą taktyki, implementują założenia i strategie przełożonych – menedżerów wysokiego szczebla, którymi z kolei dyrektorzy wykonawczy (CEO), prezesi, członkowie zarządu.

Jak widzisz menedżerowie bywają przeróżni i mają przeróżny zakres obowiązku. Elementami wspólnymi jest zaś zarządczy charakter pracy i umiejętności, które możemy nazwać menedżerskimi. Różni menedżerowie specjalizują się w danych dziedzinach – marketingu, finansach, księgowości, produkcji.

Oczywiście nie każdy menedżer jest właścicielem firmy.

Czy własność oznacza zarządzanie?

Żeby dobrze wszystko wytłumaczyć muszę powiedzieć trochę o spółkach. Ale tylko trochę. Spółki kapitałowe, takie jak spółka z ograniczoną odpowiedzialność czy spółka akcyjna, zostały stworzone dawno temu przez bogate mieszczaństwo. Ludzie, którzy szybko się wzbogacili mieli nadwyżki finansowe. Chcieli, żeby te pieniądze działały – żeby same pracowały. Żeby się pomnażały, ale w tym wszystkim nie potrzebowały pracy ich właściciela.

Stworzono więc spółki – odrębne byty, których zadaniem było przynieść zarobek. To kapitał decydował o ich istnieniu. Właściciele udziałów w firmie zatrudniali zarząd – profesjonalnych menedżerów, którzy za odpowiednią wypłatą zarządzali utworzoną spółką. To ci menedżerowie pracowali na to, aby firma się rozwijała. Właścicielem spółki czy też udziałów w niej i osobami uprawnionymi do wypłacania sobie zysków z firmy pozostali ludzie, którzy dali pieniądze na rozruch. Dali życie spółce i dalej nie musieli uczestniczyć w jej życiu.

Spółki kapitałowe istnieją do dziś. Wiesz czym są akcje na giełdzie? Właśnie małymi częściami własności danych spółek.

Mamy więc rozdzielność własności od zarządzania. To nie znaczy, że zawsze jest ona obecna. Myślę, że większość polskich firm i spółek jest prowadzonych przez założyciela. To jest ok, ale tak być, jak wskazałem, nie musi.

Często jednak, w dalszych etapach rozwoju firmy, założycieli zastępuje niepowiązany rodzinnie czy kapitałowo zarząd. Może tak się dziać z wielu powodów. Jednym jest to, że właściciel chce przejść na wcześniejszą emeryturę i wykorzystać pieniądze póki jest młody. Może też być tak, że młody nie jest i po prostu przechodzi na emeryturę. Zdarza się jednak tak, że firma się tak rozwija, że założyciel nie daje sobie z nią rady – aby firma trwała i się rozwijała potrzebne są zupełnie inne umiejętności niż przy rozkręcaniu biznesu.

Kompetencje przedsiębiorcy i menedżera

Kompetencje menedżera i przedsiębiorcy mogą się pokrywać, ale w podstawowej wersji się różnią. Przedsiębiorcy – założycielowi biznesu – nie jest potrzebna rozległa wiedza o strukturach organizacyjnych, prawie, psychologii. Kiedy firma się rozrośnie – może zatrudnić sobie od tego ludzi.

Przedsiębiorca zaś musi potrafić zrobić coś z niczego. Musi mieć odwagę, żeby zaryzykować własne pieniądze nie wiedząc jak zareaguje rynek. Tych cech menedżer wcale nie musi mieć. Może świetnie zarządzać, ale jednocześnie bać się wejść na rynek ze swoim produktem. Może świetnie działać na gotowym biznesie, ale nie mieć pomysłu i nie mieć tej iskry niezbędnej do stworzenia czegoś od nowa.

Są przedsiębiorcy, którzy nie dali by sobie rady na stanowisku menedżerskim w korporacji. I najlepsi menedżerowie, którzy nie odnajdą się na swoim. Oczywiście warto, będąc przedsiębiorcą szkolić się w naukach o zarządzaniu – na pewno to się przyda.

Będąc zaś menedżerem warto pielęgnować w sobie aktywną i przedsiębiorczą postawę, która przy nowych projektach, realizacjach czy w kryzysach może ona stanowić o sukcesie lub porażce.

Dzisiaj trochę o tym, jakie wskaźniki rentowności są wykorzystywane w pracy menedżera. Warto je znać niezależnie od tego, czy zarządzamy małą grupą czy też całą firmą. Mogą się one szczególnie przydać w obliczaniu realnej wartości biznesu.

Marża i narzut, przychód a dochód

Jeżeli wiesz czym się różnią powyższe to nie musisz w nic klikać, możesz po prostu przejść dalej. Jeżeli nie wiesz, albo nie jesteś pewny, że wiesz – zachęcam do przeczytania posta na blogu właśnie o tym. Wystarczy, że klikniesz tutaj lub wpadniesz na mój Instagram (link tutaj), bo tam również to wyjaśniam. Do niczego nie zmuszam, ale może to być przydatne do pełnego zrozumienia dzisiejszego artykułu o wskaźnikach rentowności w firmie. A poza tym – warto wiedzieć, szczególnie jeżeli na co dzień praktykujesz zarządzanie lub prowadzisz biznes.

Przechodząc dalej…

Wskaźniki rentowności w zarządzaniu firmą

Zobaczmy jakie są jedne z najpopularniejszych wskaźników rentowności:

ROI

Ważnym wskaźnikiem mówiącym czy oraz ile firma zarabia na pojedynczym przedsięwzięciu jest ROI czyli zwrot z poniesionej inwestycji. Oblicza się go używając wzoru: ROI = zysk netto/zainwestowany kapitał.

Ekspert w zakresie zarządzania Krzysztof Kałucki wspomina, że ROI jest kluczowym wskaźnikiem używanym w pracy Key Acount Managera. Praktyka pokazuje, że jest to wskaźnik bardzo ważny np. w liczeniu rentowności promocji sprzedaży (1).

ROE

Kolejny wskaźniki to ROE, który pokazuje zysk na tle kapitałów własnych ( ROE = Zysk netto / Kapitał własny).

ROS

Czyli wartość ukazująca rentowność sprzedaży ( ROS = Zysk netto / Przychody ze sprzedaży).

ROA

Stosunek zysku netto do aktywów (ROA = zysk netto/aktywa ogółem x 100%).

Zysk operacyjny

Na początku warto zdefiniować czym jest zysk operacyjny: „(….) to przychody pomniejszone o różnego rodzaju koszty takie jak: koszty wytworzenia produktów, koszty zarządu, koszty sprzedaży, koszty operacyjne (2)” ; „w przeciwieństwie do wyniku netto nie uwzględnia on zysków i strat nadzwyczajnych, płaconych podatków oraz wyników działalności inwestycyjnej i transakcji finansowych. Liczą się tylko przychody i koszty wynikające z podstawowej działalności spółki. Zysk operacyjny z założenia jest bardziej stabilny niż zysk netto (mniejsze wahania w kolejnych okresach) i idealnie nadaje się do porównania jednej spółki z drugą (3)”.

Marża operacyjna

Istotnym wskaźnikiem w analizie aspektów finansowych biznesu jest marża operacyjna czyli stosunek zysku operacyjnego do przychodów. Wzór pomagający obliczyć marżę operacyjną ukształtował się następująco: marża operacyjna = (zysk operacyjny / przychody) x 100 %.

EBIT

Bezpośrednio z pojęciem zysku wspomnianego wcześniej zysku operacyjnego łączy się inne określenie – tzw. EBIT, będący akronimem, u podłoża którego znajduje się wyrażenie: earnings before interest and taxes. Czyli, tłumacząc z języka angielskiego – zyski przed odsetkami i podatkami: „EBIT to wynik operacyjny powiększony o przychody i koszty z pozostałej działalności bez kosztów finansowych (netto) oraz kosztów podatkowych (4)”.

Pomimo podobieństw nie jest to jednak zysk operacyjny: „Na pierwszy rzut oka EBIT nie różni się od wyniku operacyjnego. Jednak EBIT to pojęcie o wiele szersze niż wynik operacyjny. W obliczeniu EBIT ujmuje się wszystkie przychody i koszty operacyjne, jak i nieoperacyjne, oraz te związane z działalnością podstawową i działalnością inną niż podstawowa za wyjątkiem kosztów finansowych (netto) oraz kosztów podatkowych (5)”.

Do obliczania EBIT stosuje się następujący wzór: Zysk/Strata netto + koszty podatkowe + koszty finansowe związane z obsługą długu (netto).

EBITA

Innym określeniem jest EBITA (akronim earnings before interest, taxes and amortization tj. w tłumaczeniu z języka angielskiego – zyski przed odsetkami, podatkami i amortyzacją). Jak podaje Narodowy Bank Polski na swojej stronie internetowej EBITA to „zysk operacyjny przedsiębiorstwa przed potrąceniem odsetek od zaciągniętych zobowiązań oprocentowanych (kredytów, obligacji), podatków oraz amortyzacji wartości niematerialnych i prawnych”(6).

EBITDA

W biznesie stosowane jest także pojęcie EBITDA (akronim earnings before interest, taxes, depreciation and amortization tj. w tłumaczeniu z języka angielskiego – zyski przed odsetkami, podatkami, deprecjacją i amortyzacją). Pojęcie deprecjacji oznacza tutaj amortyzację „rzeczowych aktywów trwałych (7)”. Narodowy Bank Polski podaje dwa wzory służące do obliczania wartości EBITDA:

EBITDA = przychody – koszty operacyjne bez amortyzacji i deprecjacji
lub
EBITDA = wynik operacyjny + deprecjacja rzeczowych aktywów trwałych + amortyzacja
wartości niematerialnych i prawnych.

Na portalu Forsal.pl można zapoznać się z pewnym uproszczeniem EBITDA: „w przybliżeniu środki pieniężne z działalności operacyjnej”(8).

BONUS – zestawienie P & L

P & L to akronim słów Profit and Loss (tłumacząc z języka angielskiego – zysk i strata). Jest to rachunek wyników – zestawienie wszelkich przychód oraz kosztów w danym okresie. Może się to odnosić zarówno do całego przedsiębiorstwa jak i danych marek czy klientów (9).

Początek rachunku P & L to wartość sprzedaży brutto (po cenie cennikowej). Uwzględnione są także rabaty (podstawowy na fakturze, logistyczny, za terminowe płatności, promocyjny, rabaty retro).

Wyliczana jest  więc sprzedaż zafakturowana (obrót – podstawa do przyznawanych rabatów retro) oraz wartość sprzedaży netto (wartość po odjęciu od wyniku sprzedaży brutto wszystkich rabatów). Jeżeli od zaś wartości netto odejmiemy koszty zakupu (lub koszty wytworzenia produktu) – uzyskamy wynik marży brutto dostawcy (10).

Podsumowanie

Pojęć i przeróżnych wskaźników finansowych firmy czy inwestycji jest duża (jak zresztą widać). Nie trzeba wszystkiego uczyć się na pamięć, ale warto na pewno chociażby mniej więcej kojarzyć o co chodzi. I mam nadzieję, że w tym pomogłem.

Bibliografia

(1) Krzysztof Kałucki, Key Account Manager, Wydawnictwo Difin SA, Warszawa 2015, s. 61.

(2) Fundamentalna Wyszukiwarka Giełdowa, Wskaźniki rentowności, http://www.fundamentalna.net/wskazniki-rentownosciprzedsiebiorstwa, dostęp (06.12.2016)

(3) Parkiet.com, Zysk netto czy zysk operacyjny? Która z tych pozycji rachunku wyników lepiej nadaje się do porównań różnych spółek?, http://www.parkiet.com/artykul/1336343.html, dostęp (06.12.2016).

(4) i (5) Private Equity Consulting, EBIT to nie zysk operacyjny (tekst zaktualizowany), http://www.private-equity.pl/ebit-to-niezysk-operacyjny-tekst-zaktualizowany/, dostęp (06.12.2016).

(6) i (7) NBP Narodowy Bank Polski, EBITA, https://www.nbportal.pl/slownik/pozycje-slownika/ebita, dostęp (06.12.2016).

(8) Forsal.pl, EBITDA, http://finansopedia.forsal.pl/encyklopedia/rachunkowosc/hasla/911590,ebitda.html, dostęp (06.12.2016).

(9) i (10) K. Kałucki, Key Acount…, dz. cyt, s. 57-59.

Chyba najważniejszym, czego można się nauczyć o giełdzie to, że jest to rynek spekulacyjny. A z tym wiąże się kilka ważnych rzeczy, które regulują to, jak zachowają się akcje.

Giełda, akcje – to wszystko wydaje się czarną magią, zarezerwowaną dla rekinów biznesu, którzy siedzą na górnych piętrach przeszklonych wieżowców i w pocie czoła wypracowują zyski.

Co do przedstawicieli zawodu maklerskiego – jest w powyższym akapicie jakaś prawda. Jednak błędem jest myślenie o giełdzie jak o sztuce tajemnej – bo ta jest w gruncie rzeczy dosyć logiczna.

Czym jest akcja?

Nie wchodząc w szczegóły wymyślnych definicji, akcja to papier określający pewien procent, w jakim jesteśmy właścicielem danej spółki. Zarabianie na akcjach jest rozumiane najczęściej jako transakcje kupna-sprzedaży, gdzie taniej kupujemy i drożej sprzedajemy. W rzeczywistości mamy do czynienia z większym obrazem – posiadanie akcji uprawnia nas w pewien sposób do głosu w prawach spółki i w pewien sposób do pobierania dywidenda – stosownego procentu w zyskach.

Faktem jest jednak, że najczęściej kupowane przez pojedynczą osobę akcje są kroplą w morzu akcji wyemitowanych i uprawnienia do głosu są żadne, a ewentualna dywidenda praktycznie zerowa (jeżeli jest w ogóle wypłacana). Ale oczywiście wszystko zależy od procentu/ilości akcji, jakie posiadamy.

Po co ludzie kupują akcje spółek?

Żeby zarobić. Ale może przejdźmy do podstaw. Ludzie kupują akcje (prawo do bycia współwłaścicielem) po danej cenie, ponieważ przewidują (lub po prostu mają nadzieję), że z biegiem czasu firma się rozwinie i zyska na wartości. Wtedy w teorii można być częścią dużego przedsiębiorstwa i na tym zarabiać.

W praktyce giełdowej – wraz ze zwiększeniem wyceny firmy rośnie wartość akcji, więc akcję można drożej sprzedać.

Wycena a wartość firmy

Wycena firmy to, w uproszczeniu, cena za 100% akcji. Czyli jeżeli mamy milion akcji po 100 zł – firma jest wyceniania na 100 milionów zł.

Wartość firmy to zaś, również w uproszczeniu, wycena jej aktywów np. fabryki, maszyn, praw autorskich, patentów etc.

Należy zapamiętać, że wartość i wycena firmy to dwie różne rzeczy. Była wszak w historii takie sytuacje, że biznes był wyceniany poniżej wartości. 

Czyli przykładowo – firma miała u siebie na koncie bankowym (sic!) załóżmy, 10 milionów $ plus inne aktywa, a można było kupić 100% jej akcji za 6 milionów.

Akcje = nadzieja

Dochodzimy do meritum, czyli do tego, skąd się bierze cena akcji. Cóż – ze spekulacji.

W ekonomii mamy tzw. prawo popytu i podaży. Generalnie chodzi o to, że, co do zasady:

• w prawie popytu – im więcej osób chce coś kupić, tym towar jest droższy
• w prawie podaży – im więcej towaru jest na rynku, tym jest tańszy.

Na czym więc polega spekulacja? Jeżeli wiele osób wierzy, że wycena firmy wzrośnie to kupuje akcje. Więc cena akcji rośnie (samospełniająca się przepowiednia). Jeżeli wiele osób wierzy, że wycena spadnie, to akcje sprzedaje, a cena akcji maleje (znowu samospełniająca się przepowiednia).

Cała magia (i zarabianie) polega na tym, że kupić akcje, kiedy są tanie i sprzedać, kiedy są drogie.

Także wracając do omawianej „spekulacji” – żeby firma miała wysoką wycenę nie jest niezbędne to, że będzie sobie dobrze radziła. Ważne jest to, że ludzie myślą, że będzie sobie dobrze radziła. Analogicznie sprawa wygląda ze spadającą wyceną.

Cyberpunk 2077 a akcje CD Projekt RED

Teraz przechodzimy do obiecanego przykładu. Jak można zobaczyć na wykresach giełdowych, akcje CD Projektu pikowały w górę w zasadzie aż do premiery gry, która miała stać się kolejną gwiazdą w portfolio studia. Była tak dlatego, że ludzie obstawiali (mieli nadzieję), że gra będzie hitem, więc akcje pójdą do góry. Tak się jednak nie stało.

Okazało się, że Cyberpunk 2077 ma bardzo dużo błędów i kiepsko działa na konsolach starszej generacji. To spowodowało lawinę, do której dożyło się SONY, które usunęło grę ze swojego sklepu Playstation Store.

Inwestorzy, więc w strachu przed:

a) spadkiem wartości firmy;

b) spadkiem wyceny firmy (bo inni zaczną sprzedawać)

zaczęli sprzedawać akcje, które zgodnie ze wspomnianym już mechanizmem samospełniającej się przepowiedni – faktycznie poszły w dół.

Teraz akcje się wahają – a wahania są bardzo duże, bo sięgają nawet 10% dziennie. Wahają się, bo niektórzy sprzedają (przed strachem przed większą obniżką), a inni kupują, mając nadzieję kupić na przecenie i później (kiedy się wszystko unormuje) sprzedać papiery z zyskiem. Do tej grupy zaliczam się i ja.

Moje zdanie – o akcjach CDPR i o samym Cyberpunk 2077

Moje zdanie zostało właściwie przedstawione – akcje wciąż pozostają oderwane od wartości firmy. Jest to rynek spekulacyjny. Moim zdaniem akcje i tak by spadły po premierze, nawet jakby gra okazała się sukcesem… ale wtedy zapewne mniej. Ale spadły by i tak, bo większość inwestorów chciała zrealizować zyski (czyt. sprzedać akcje) w momencie najwyższej wyceny (właśnie w dniach około-premierowych). Widać to zresztą na wykresach giełdowych – CD Projekt RED zaczął tracić jeszcze przed premierą.

A co do Cyberpunk… jestem szczęśliwym posiadaczem konsoli nowej generacji tj. PS5. I tutaj wszystko śmiga, chociaż są pewne niedociągnięcia. Gra jest moim zdaniem fantastyczna i kochamy się chyba z wzajemnością. Ponad 60 godzin gry za mną… i czekam na dodatki. A studiu życzę wszystkiego dobrego – po pierwsze dlatego, że to nasi rodacy. Po drugie – bo robią świetne gry. Po trzecie – bo zainwestowałem w ich akcje.